درباره دکتر بهمن توحیدی
معرفی کوتاه
پروفسور بهمن توحیدی کلورزی استاد تمام مهندسی نفت در دانشگاه هریوت–وات اسکاتلند و از برجستهترین چهرههای جهانی در حوزهٔ هیدراتهای گازی، Flow Assurance، رفتار فازی و PVT است. او بیش از چهار دهه است که در مرز دانش مهندسی نفت و انرژی کار میکند و همزمان:
یکی از بنیانگذاران و رهبران اصلی تحقیقات هیدراتهای گازی در جهان است (Heriot-Watt Research Portal)
مدیرعامل شرکت دانشبنیان Hydrafact Limited (اسپینآوت دانشگاه هریوت–وات) بوده است که نقشی کلیدی در کسب جایزهٔ Queen’s Anniversary Prize برای دانشگاه داشته است (hydrafact.com)
و در سالهای اخیر تمرکز خود را علاوه بر انرژی، روی سلامت انسان، انرژی سبز و محیطزیست از طریق Hydrafact Green Solutions و پروژه HydraGREEN معطوف کرده است (Companies House)
او علاوه بر جایگاه علمی ممتاز، بهخاطر مواجههٔ آگاهانه و الهامبخش با سرطان مغز (گلیوبلاستوما درجه ۴) و تغییر ریشهای سبک زندگی، برای بسیاری به الگویی زنده از ترکیب علم، اراده و مسئولیتپذیری انسانی تبدیل شده است. (YouTube)
لینک های مهم:
سالهای آغازین و تحصیلات
سال تولد: ۱۳۳۸ (۱۹۵۹)
محل تولد: رستمآباد، استان گیلان (Wikipedia)
پس از طی تحصیلات ابتدایی و متوسطه در رشت، در سال ۱۳۵۶ با رتبه ۱ منطقه و ۷۹ کشوری وارد دانشکده نفت آبادان (Abadan Institute of Technology – AIT، که امروز به Petroleum University of Technology یا دانشگاه صنعت نفت شناخته میشود) شد.
او در سال ۱۳۶۳–۱۳۶۴ موفق به اخذ کارشناسی مهندسی شیمی شد؛ همزمان با انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق و تعطیلیهای ناشی از «انقلاب فرهنگی»، طول دورهٔ تحصیل او طولانیتر از حد معمول شد، اما این دوره سخت، نقطهٔ شروع آشنایی عمیق او با صنعت نفت ایران بود. (Heriot-Watt Research Portal)
پس از فارغالتحصیلی:
حدود ۷–۸ سال در شرکت ملی نفت ایران (NIOC) بهعنوان مهندس تولید و همزمان مدرس آزمایشگاه و هیئت علمی مدعو فعالیت کرد. (Heriot-Watt Research Portal)
در سال ۱۳۶۹ (۱۹۹۱) برای ادامهٔ تحصیل به دانشگاه هریوت–وات اسکاتلند رفت.
در سال ۱۹۹۵ دکترای مهندسی نفت را با رسالهای دربارهٔ رفتار فازی سیستمهای آب–هیدروکربن و هیدراتهای گازی دریافت کرد.
عنوان رسالهٔ دکتری او در منابع فارسی بهصورت «Gas Hydrate equilibria in the presence of electrolyte solutions» ذکر شده است که بعدها به یکی از مبانی مهم مدلسازی ترمودینامیکی هیدراتهای گازی تبدیل شد. (Wikipedia)
مسیر حرفهای و دانشگاهی
پروفسور توحیدی از سال ۱۹۹۴ بهطور رسمی بهعنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه هریوت–وات مشغول به کار شد و تا امروز بهعنوان یکی از چهرههای کلیدی Institute of GeoEnergy Engineering در این دانشگاه شناخته میشود. (Heriot-Watt Research Portal)
برخی از مهمترین نقشها و مسئولیتهای او عبارتاند از:
بنیانگذار و رهبر گروه Hydrate, Flow Assurance & Phase Equilibria Research Group در هریوت–وات (peteng-master.tuc.gr)
مدیر مرکز بینالمللی تحقیقات گاز هیدرات (International Centre for Gas Hydrate Research) (SPE Aberdeen)
مدیر مرکز C-FAR (Centre for Flow Assurance Research) در حوزهٔ تحقیقات جریان سیالات در خطوط انتقال نفت و گاز
مشاور علمی و صنعتی برای تعداد زیادی از شرکتهای بزرگ نفتی و سرویسشرکتها در اروپا، خاورمیانه، آمریکا و آسیا (hydrafact.com)
از سال ۲۰۲۲، او بهعنوان پژوهشگر در دانشگاه اوترخت (Utrecht University) در هلند نیز فعالیت میکند و در زمینهٔ انرژی پایدار، ذخیرهسازی CO₂، هیدروژن و مسائل محیطزیستی همکاریهای علمی دارد. (Universiteit Utrecht)
حوزههای تخصصی و خطوط اصلی پژوهش
حوزههای اصلی فعالیت پژوهشی پروفسور توحیدی عبارتاند از: (Heriot-Watt Research Portal)
هیدراتهای گازی (Gas Hydrates)
ترمودینامیک هیدراتها
سینتیک تشکیل و تجزیه
اثر محیط متخلخل، فشار، دما و ترکیب گاز
کاربرد هیدراتها در ذخیرهسازی انرژی و جذب CO₂
Flow Assurance (تضمین جریان) در صنعت نفت و گاز
مدیریت تشکیل هیدراتها، واکس، آسفالتین، نمک، امولسیون و رسوبات دیگر در خطوط انتقال
توسعهٔ فناوریها و نرمافزارهای صنعتی مانند HydraCHEK و دیگر ابزارهای اختصاصی Hydrafact برای پایش و مدیریت خطر هیدراتها
PVT و رفتار فازی سیالات مخزنی
اندازهگیری و مدلسازی خواص سیالات مخزنی
سیستمهای غنی از CO₂، H₂S و H₂ و نقش آنها در CCUS و انرژیهای نو
CCUS، انرژی پایدار و محیطزیست
نقش هیدراتها و سیستمهای زیرسطحی در ذخیرهسازی CO₂
تحقیق در مورد راهکارهای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و توسعهٔ انرژیهای پایدار در سالهای اخیر، بهویژه از طریق همکاری با دانشگاه اوترخت و پروژههای جدید Hydrafact Green Solutions (Universiteit Utrecht)
مقالات، استنادات و اثر علمی
بر اساس پورتال پژوهشی دانشگاه هریوت–وات، پروفسور توحیدی تاکنون نزدیک به ۴۷۰–۵۰۰ خروجی پژوهشی (شامل مقالات ژورنالی، مقالات کنفرانسی، فصول کتاب، گزارشهای فنی و اختراعات) ثبت کرده است. (Heriot-Watt Research Portal)
طبق دادههای Google Scholar (تا حوالی سال ۲۰۲۵):
آثار او در مجموع بیش از ۱۴ هزار استناد دریافت کردهاند.
h-index او در حدود ۶۰+ گزارش شده است. (Google Scholar)
برخی از پراستنادترین مقالات او در حوزههای زیر هستند:
نقش هیدراتها در شیمی پایدار و انرژی
مشاهدهٔ میکروسکوپی تشکیل و تجزیهٔ هیدرات در محیط متخلخل
بهکارگیری هیدراتها در ذخیرهسازی CO₂ و بهبود بازیافت نفت (CO₂-EOR)
بهبود روشهای اندازهگیری نقطهٔ تعادل و تجزیهٔ هیدراتها (Geoscience World)
این حجم از تولید علمی و استناد، پروفسور توحیدی را در زمرهٔ تأثیرگذارترین پژوهشگران جهان در حوزهٔ هیدراتهای گازی و Flow Assurance قرار داده است.
اختراعات، صنعت و شرکت Hydrafact
در کنار فعالیت دانشگاهی، پروفسور توحیدی از همان سالهای دههٔ ۱۹۹۰ پیوندی عمیق میان دانشگاه و صنعت برقرار کرد. او:
شرکت Hydrafact Limited را در سال ۲۰۰۵–۲۰۰۶ بهعنوان یک اسپینآوت رسمی دانشگاه هریوت–وات تأسیس کرد. (hydrafact.com)
Hydrafact بهعنوان مرجع بینالمللی در هیدراتهای گازی، Flow Assurance و PVT شناخته میشود و صدها پروژهٔ صنعتی در سراسر جهان انجام داده است. (hydrafact.com)
تاکنون ۱۴ اختراع ثبتشده (Patents) دارد که عمدتاً در حوزهٔ هیدرات و PVT هستند؛ بخشی از این پتنتها پایهٔ توسعهٔ تجهیزات و نرمافزارهای اختصاصی Hydrafact شدهاند.
بخش مهمی از موفقیت تجاری و صنعتی Hydrafact، نتیجهٔ مستقیم رهبری علمی و مدیریتی پروفسور توحیدی است؛ از جمله:
توسعهٔ فناوری HydraCHEK® که در کسب جایزهٔ Queen’s Anniversary Prize 2015 برای دانشگاه هریوت–وات نقشی کلیدی داشت. (hydrafact.com)
افتخارات و جوایز مهم
برخی از برجستهترین جوایز و افتخارات پروفسور بهمن توحیدی:
جایزه سلطنتی بریتانیا – Queen’s Anniversary Prize (۲۰۱۵)
این جایزه به دانشگاه هریوت–وات بهخاطر تحقیقات نوآورانه در زمینهٔ هیدراتهای گازی و Flow Assurance اهدا شد؛ بخش عمدهٔ این دستاوردها بر پایهٔ پژوهشها و فناوریهایی است که زیر نظر پروفسور توحیدی و تیم او در مرکز هیدرات و Hydrafact توسعه یافتهاند. (Wikipedia)
جایزه یک عمر دستاورد علمی (Lifetime Achievement Award) در ۹مین کنفرانس بینالمللی هیدراتهای گازی – Denver 2017
این جایزه برای «سهم مستمر و چشمگیر در تحقیق، کاربرد و توسعهٔ هیدراتهای گازی در بیش از ۲۵ سال» به او اعطا شد.
انتخاب کارهای پژوهشی او بهعنوان یکی از ۱۰ نمونهٔ برتر نقش مهندسی شیمی در جهان مدرن توسط IChemE (۲۰۱۶)
انجمن مهندسان شیمی (IChemE) پروژههای مرتبط با Hydrafact و مرکز هیدرات را بهعنوان یکی از برترین نمونههای تأثیر واقعی مهندسی شیمی بر صنعت، اقتصاد و محیطزیست معرفی کرد.
SPE Distinguished Lecturer (۲۰۰۴–۲۰۰۵)
او در این دوره با سخنرانی مشهور «Gas Hydrates: Friend or Foe?» بهعنوان سخنران برجستهٔ انجمن مهندسان نفت (SPE) در نقاط مختلف جهان حضور یافت.
جوایز و تقدیرهای متعدد دیگر
از جمله تقدیرهای صنعتی، دانشگاهی و نشستهای علمی بینالمللی در اروپا، آمریکا، خاورمیانه و آسیا که اغلب بهخاطر نوآوریهای او در کاهش ریسک هیدراتها، بهینهسازی تولید و کاهش هزینههای صنعتی بوده است. (IChemE)
نقش در آموزش و تربیت نسل جدید مهندسان
پروفسور توحیدی در کنار پژوهش ، معلمی پرکار و شناخته شده است او :
سالها درسهای Production Technology، مهندسی نفت، PVT و Flow Assurance را برای دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری در هریوت–وات و شرکای آموزشی آن در کشورهای مختلف (روسیه، چین، آذربایجان، قزاقستان، مالزی، آنگولا و …) تدریس کرده است. (peteng-master.tuc.gr)
دهها دورهٔ کوتاهمدت صنعتی در موضوعاتی مثل «Gas Hydrates & Flow Assurance»، «PVT & Phase Behaviour of Reservoir Fluids»، «Petroleum Engineering for non-Engineers»، تغییرات اقلیمی و سلامت انسان و… برگزار کرده است. (IChemE)
بهعنوان استاد مهمان در دانشگاهها و مؤسسات مختلف در اروپا، آسیا و خاورمیانه به تدریس و سخنرانی علمی پرداخته است. (peteng-master.tuc.gr)
داستان شخصی؛ سرطان مغز و تولد HydraGREEN
در اواخر سال ۲۰۱۶ پزشکان به پروفسور توحیدی اعلام کردند که به سرطان مغز از نوع گلیوبلاستوما درجه ۴ مبتلاست و امید به زندگی او در حدود ۶ تا ۲۴ ماه برآورد شد. (YouTube)
او در روایت شخصیاش توضیح میدهد که:
ابتدا به او گفته شد «بدشانسی» علت بیماری است.
سپس به او گفته شد «هرچه میخواهی بخور، مدت زیادی زنده نخواهی ماند».
اما او این پاسخها را نپذیرفت. با استناد به این واقعیت که شیوع سرطان در صد سال اخیر بهشدت افزایش یافته، نتیجه گرفت که سبک زندگی، تغذیه، استرس و محیط نقشی اساسی در بروز بیماریهای مزمن دارند.
از آن نقطه به بعد، او:
قندها و کربوهیدراتهای ساده و قندهای اضافهشده را بهطور جدی محدود کرد.
روی تنظیم انسولین و جلوگیری از نوسانات شدید قند خون تمرکز کرد.
روزهٔ آب (Water Fasting) را بهصورت علمی، مرحلهبهمرحله و کنترلشده در کنار تیم پزشکی به کار گرفت.
خواب، تحرک بدنی، استرس و ریتم زندگی روزانه را بازطراحی کرد.
این تغییرات، در کنار درمانهای مرسوم، به او کمک کرد که برخلاف پیشبینی اولیه پزشکان، سالها به حیات فعال علمی و حرفهای ادامه دهد و تجربهاش را در قالب سخنرانیها و دورههای آموزشی با دیگران به اشتراک بگذارد.
در ادامهٔ همین مسیر فکری و تجربی، در سال ۲۰۲۱ شرکت Hydrafact Green Solutions Limited تأسیس شد تا بستری برای تمرکز بر سلامت انسان، انرژی سبز، تغییرات اقلیمی و حفاظت از محیطزیست باشد؛ این شرکت و مجموعهٔ فعالیتهایی که زیر عنوان HydraGREEN شناخته میشود، بر آموزش، آگاهیبخشی، و توسعهٔ راهکارهای علمی برای زندگی سالم و پایدار تمرکز دارد.
هایدراگرین ؛ پیوند علم، سلامت و محیطزیست
هایدرا گرین ادامهٔ منطقی مسیر علمی و شخصی پروفسور توحیدی است؛ جایی که تجربهٔ ۴۵ سال کار در صنعت نفت و گاز، با تجربهٔ زیستهٔ او در مواجهه با سرطان، ترکیب میشود تا به چند سؤال کلیدی پاسخ دهد:
چطور میتوان انرژی را پایدارتر تولید و مصرف کرد؟
چطور میتوان با تغییر سبک زندگی، احتمال ابتلا و بازگشت بیماریهای مزمن (مثل سرطان، دیابت، فشار خون و …) را کاهش داد؟
نقش ما بهعنوان انسان در قبال سایر موجودات زنده و خود زمین چیست؟
هایدرا گرین با تولید محتوا، دورههای آموزشی (مثل «از شکست سرطان تا سلامتی کامل» و «دورهٔ جامع روزهٔ آب»)، وبینارها و فعالیت در شبکههای اجتماعی، تلاش میکند دانش علمی روز را به زبان ساده و قابلاجرا برای عموم مردم ترجمه کند؛ همان چیزی که خود دکتر در زندگیاش بهطور عملی تجربه کرده است.
جمعبندی؛ چرا شناخت پروفسور بهمن توحیدی مهم است؟
پروفسور بهمن توحیدی فقط یک پژوهشگر پرمقاله یا برندهٔ جوایز علمی نیست؛ او نمونهای نادر از پیوند چند لایه است:
علم عمیق و کاربردی در هیدراتهای گازی، PVT، Flow Assurance و انرژی
نوآوری صنعتی در سطح جهانی، با تأثیر مستقیم بر اقتصاد و محیطزیست
تعهد به آموزش و انتقال دانش به نسلهای بعدی مهندسان و پژوهشگران
و مسئولیتپذیری انسانی در قبال سلامت فردی، جامعه و زمین
اگر بخواهیم در یک جمله او را معرفی کنیم:
پروفسور بهمن توحیدی دانشمندی است که از دل صنعت نفت برخاسته، مرزهای دانش هیدراتهای گازی را جابهجا کرده، با سرطان مغز روبهرو شده و امروز دانش و تجربهاش را در خدمت سلامت انسان و آیندهای سبزتر برای زمین قرار داده است.
منابع (رفرنسها)
برای تدوین این متن از ترکیبی از منابع فارسی، انگلیسی و اطلاعات مستقیم ارائهشده توسط خود دکتر توحیدی و تیم او استفاده شده است؛ از جمله:
پروفایل پژوهشی پروفسور بهمن توحیدی در دانشگاه هریوت–وات (Heriot-Watt Research Portal) – شامل زندگینامهٔ علمی، سوابق شغلی، لیست کامل آثار و حوزههای تحقیقاتی. (Heriot-Watt Research Portal)
Google Scholar – صفحهٔ استنادی پروفسور بهمن توحیدی – برای برآورد تعداد مقالات، استنادها و شاخصهای استنادی. (Google Scholar)
سایت رسمی Hydrafact Limited – معرفی شرکت، حوزههای تخصصی، نقش در توسعهٔ فناوری HydraCHEK و ارتباط با جایزهٔ Queen’s Anniversary Prize. (hydrafact.com)
پروفایل و پورتال پژوهشی دانشگاه اوترخت (Utrecht University) – برای تأیید نقش او بهعنوان پژوهشگر در حوزهٔ انرژی و پایداری. (Universiteit Utrecht)
Companies House و دیگر پایگاههای ثبتی بریتانیا – برای اطلاعات رسمی دربارهٔ Hydrafact Green Solutions Limited و نقش دکتر توحیدی بهعنوان مدیر آن. (Companies House)
سایتها و منابع فارسی مانند ویکیپدیای فارسی و پایگاههای معرفی مشاهیر علمی – برای تأیید اطلاعات زندگینامهای (سال تولد، محل تولد، تحصیلات اولیه و دریافت جایزهٔ سلطنتی بریتانیا). (Wikipedia)
ویدیوها و مطالب مرتبط با تجربهٔ شخصی ایشان در مواجهه با سرطان مغز و شکلگیری . (YouTube)